Bộ Y tế vừa ban hành Hướng dẫn truyền thông, vận động, giáo dục về dân số, kèm theo quyết định do Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên ký ngày 28/7.
Định hướng mới không chỉ tập trung vào việc nâng cao nhận thức về dân số trong bối cảnh mức sinh giảm và già hóa dân số, mà còn nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương thức truyền thông, tận dụng mạng xã hội, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo (AI) để tiếp cận hiệu quả hơn với từng nhóm đối tượng.
Khuyến khích sinh đủ hai con trước 35 tuổi
Một trong những nội dung trọng tâm của hướng dẫn là tiếp tục vận động mỗi cá nhân và cặp vợ chồng chủ động quyết định thời điểm sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, việc làm, thu nhập và khả năng nuôi dạy con trên cơ sở bình đẳng giới.
Đặc biệt, Bộ Y tế đẩy mạnh truyền thông về việc sinh đủ hai con trước 35 tuổi, đồng thời khuyến khích không kết hôn quá muộn, không sinh con quá muộn hoặc sinh quá ít con nhằm góp phần bảo đảm nguồn nhân lực và phát triển kinh tế – xã hội bền vững.
Bên cạnh đó, công tác truyền thông cũng tập trung nâng cao nhận thức về những hệ lụy của việc kết hôn quá sớm, sinh con quá sớm hoặc sinh con quá dày, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nhằm góp phần nâng cao chất lượng dân số.
Hướng dẫn cũng yêu cầu phổ biến các quy định của Luật Dân số năm 2025 và Nghị định số 168/2026/NĐ-CP liên quan đến chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai, chính sách hỗ trợ tài chính và các thủ tục để người dân tiếp cận chính sách thuận lợi hơn.
Nâng cao nhận thức về bình đẳng giới, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh
Theo Bộ Y tế, mức sinh thấp kéo dài sẽ tác động trực tiếp đến quy mô và cơ cấu dân số, làm gia tăng tốc độ già hóa, thiếu hụt nguồn lao động và ảnh hưởng đến an sinh xã hội trong tương lai. Vì vậy, bên cạnh các chính sách hỗ trợ về thai sản, việc làm và an sinh xã hội, công tác truyền thông cần góp phần tạo điều kiện để các gia đình trẻ yên tâm sinh con và nuôi dạy con.
Một nội dung quan trọng khác là tăng cường truyền thông về bình đẳng giới và giảm mất cân bằng giới tính khi sinh. Bộ Y tế yêu cầu phổ biến các quy định của Luật Dân số năm 2025, Nghị định số 90/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, đồng thời nhấn mạnh các quy định nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức và nghiêm cấm tiết lộ giới tính thai nhi, trừ những trường hợp phục vụ chẩn đoán, điều trị theo quy định của Bộ Y tế.
Song song với đó, công tác truyền thông sẽ tập trung thay đổi nhận thức và hành vi về giới, nâng cao vị thế của phụ nữ và trẻ em gái trong gia đình cũng như xã hội; khuyến khích nam giới chia sẻ trách nhiệm trong chăm sóc sức khỏe sinh sản, nuôi dạy con và xây dựng gia đình hạnh phúc.
Bộ Y tế cũng khuyến khích các địa phương đưa nội dung không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính thai nhi vào hương ước, quy ước cộng đồng nhằm tạo sự đồng thuận trong toàn xã hội.
Chủ động thích ứng với già hóa dân số
Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số, Bộ Y tế yêu cầu đẩy mạnh truyền thông về chăm sóc và nâng cao sức khỏe người cao tuổi, đồng thời khuyến khích người dân chủ động chuẩn bị cho tuổi già.
Các hoạt động truyền thông sẽ tập trung hướng dẫn người cao tuổi duy trì sức khỏe thể chất, tinh thần, nâng cao khả năng tự chăm sóc, tiếp tục tham gia lao động và các hoạt động xã hội phù hợp với sức khỏe và nhu cầu của từng người.
Tuyên truyền, vận động, giáo dục về các nội dung chăm sóc người cao tuổi tại nhà, tại cộng đồng theo hướng dẫn tại Quyết định số 1976/QĐ-BYT ngày 1/7/2026 của Bộ Y tế ban hành Hướng dẫn chuyên môn về chăm sóc người cao tuổi tại nhà, tại cộng đồng.
Bộ Y tế cũng vận động xây dựng môi trường sống an toàn, thân thiện với người cao tuổi; tạo điều kiện để nhóm dân số này tiếp cận thuận lợi hơn với các dịch vụ y tế, chăm sóc xã hội, giáo dục, văn hóa, giao thông và công nghệ số.
Đồng thời, hướng dẫn nhấn mạnh việc tuyên truyền phòng, chống bạo lực, lừa đảo, ngược đãi và các hành vi xâm hại người cao tuổi; quan tâm chăm sóc sức khỏe tinh thần, hạn chế tình trạng cô đơn và cô lập xã hội trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ.
Đổi mới truyền thông bằng nền tảng số và trí tuệ nhân tạo
Điểm mới đáng chú ý của định hướng lần này là yêu cầu đổi mới toàn diện phương thức truyền thông. Thay vì chủ yếu dựa vào các hình thức tuyên truyền truyền thống, Bộ Y tế định hướng khai thác mạnh mẽ các nền tảng số, mạng xã hội, podcast, video trực tuyến và trí tuệ nhân tạo (AI) để truyền tải thông tin đến từng nhóm đối tượng một cách phù hợp và hiệu quả hơn.
Nội dung truyền thông sẽ được cá nhân hóa theo từng nhóm như thanh niên, công nhân, học sinh, sinh viên, người cao tuổi hay người dân vùng sâu, vùng xa, giúp thông tin dễ tiếp cận, dễ ghi nhớ và có khả năng tạo chuyển biến về nhận thức cũng như hành vi.
Thông qua việc kết hợp giữa nội dung thiết thực với các phương thức truyền thông hiện đại, Bộ Y tế kỳ vọng sẽ nâng cao nhận thức của cộng đồng về các vấn đề dân số trọng tâm như sinh đủ hai con, bình đẳng giới, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, chăm sóc người cao tuổi và thích ứng với già hóa dân số, qua đó góp phần xây dựng nền tảng dân số ổn định, chất lượng và phát triển bền vững trong những thập niên tới.