(TITC) – Trên những triền núi cao chót vót của Hoàng Su Phì, nơi mây trắng cuộn tròn như dải lụa và sương sớm mỏng tang vắt ngang lưng trời, những gốc trà shan tuyết cổ thụ sừng sững như những “lão nhân” canh giữ đất trời.
Mỗi chiếc lá trà xanh thẫm, phủ lớp lông mịn trắng như tuyết, đón lấy từng giọt sương đêm và ánh nắng mai hiếm hoi. Từ trong tán lá già cỗi ấy, hương vị của ngàn năm được chưng cất, đậm đặc và tinh khiết, để rồi khi khẽ chạm môi, người ta thấy hương sắc cả núi rừng Tây Bắc như tan chảy trong một chén trà.
Sáng sớm ở xã Nậm Ty (cũ), mây mù còn vờn trên những ngọn núi cao hơn nghìn mét. Trong căn bếp nhỏ ám khói, Hoàng Chiêu – cô gái người Dao đỏ – ngồi bên bếp lửa, đôi tay thoăn thoắt pha một ấm trà shan tuyết. Nước sôi ùng ục, lá trà khô nâu xám bung nở, tỏa hương dìu dịu, ngai ngái mà quyến rũ.
“Trà này từ cây cổ thụ ở đầu bản, phải hai người ôm mới xuể. Ông nội em bảo cây đã hơn ba trăm năm rồi”, Chiêu vừa rót trà vừa kể. Cô cười, đôi mắt sáng lên dưới vành khăn thêu đỏ rực.
Nhấp một ngụm trà nóng, cái đắng se đầu lưỡi lập tức lan ra, rồi tan nhanh để nhường chỗ cho vị ngọt hậu bất ngờ trỗi dậy. Phía sâu cuống họng còn lẩn khuất chút chua tinh tế, cùng cái cay the dịu nhẹ, và cuối cùng là dư âm mằn mặn của khoáng chất đất trời. Một chén trà shan mà đủ cả ngũ vị như đời người: chua, cay, ngọt, đắng, mặn.
“Người trong bản uống trà như uống núi rừng. Mỗi vị là một câu chuyện. Đắng để nhớ gian khó, ngọt để tin vào ngày mai, cay để vượt núi cao, chua để giữ mình tỉnh táo, mặn để thương đất mẹ nuôi cây”, Chiêu thủ thỉ.
Các nhà khoa học gần đây cũng khẳng định điều người xưa đã cảm nhận. Vị đắng trong trà shan đến từ catechin – chất chống oxy hóa, bảo vệ tim mạch. Vị ngọt xuất phát từ theanine giúp thư giãn thần kinh. Vị mặn là khoáng chất Na, K, Mg… tích tụ trong lá trà hàng trăm năm. Vị cay the chính là hợp chất bay hơi aldehyde, terpenoid, còn vị chua là dấu ấn của acid hữu cơ. Tất cả tạo nên sự hài hòa hoàn hảo khó loại trà nào sánh kịp.
Không dừng lại ở trà xanh truyền thống, nhiều hộ nơi đây còn chế biến shan tuyết theo phong cách Phổ Nhĩ. Trà được lên men, ủ lâu năm, vị đắng trở nên dịu nhẹ, hậu ngọt sâu lắng, khoáng vị rõ rệt. Sản phẩm mới này không chỉ được khách trong nước ưa chuộng mà còn có mặt ở nhiều thị trường quốc tế.
Ngồi bên bếp lửa, Hoàng Chiêu chậm rãi nâng chén trà, ánh mắt lấp lánh như muốn giữ lại hương vị của núi rừng trong lòng khách phương xa. Cô gái Dao đỏ ấy chính là hình ảnh đẹp nhất về người gìn giữ tinh hoa trà shan tuyết – sản vật đặc hữu của Hà Giang cũ (nay là Tuyên Quang).
Một chén trà shan không chỉ giải khát. Đó là câu chuyện về đất trời, về con người, về ngũ vị cuộc đời. Và hơn hết, đó là minh chứng cho sự hòa hợp giữa triết lý ngàn xưa với khoa học hôm nay – nơi thiên nhiên và văn hóa gặp nhau trong một chén trà.
Nguyễn Trọng Đàn