Tiểu cầu là thành phần quan trọng của máu, giúp cơ thể cầm máu và lành vết thương. Khi số lượng tiểu cầu giảm xuống dưới mức bình thường, người bệnh có thể đối mặt với nhiều nguy cơ, từ xuất huyết nhẹ đến chảy máu nội tạng nghiêm trọng. Theo các chuyên gia, tiểu cầu thấp không chỉ do di truyền mà thường bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân liên quan đến tủy xương, hệ miễn dịch và các bệnh lý khác trong cơ thể.
Lá lách phì đại
Lá lách là cơ quan có kích thước bằng nắm tay, nằm ở vùng hạ sườn trái, có chức năng dự trữ máu, lọc tế bào máu già và chống nhiễm trùng. Thông thường, khoảng một phần ba lượng tiểu cầu trong cơ thể được lưu giữ ở đây. Tuy nhiên, khi lá lách bị to bất thường do các bệnh lý như cường lách hoặc ung thư, cơ quan này có thể “giữ” lại quá nhiều tiểu cầu, làm giảm đáng kể lượng tiểu cầu lưu thông trong máu. Điều này khiến cơ thể dễ bầm tím, chảy máu chân răng hoặc khó cầm máu khi bị thương.
Tủy xương suy yếu
Tiểu cầu được tạo ra từ tủy xương, vì vậy bất kỳ rối loạn nào ở tủy đều có thể dẫn đến giảm tiểu cầu. Theo các bác sĩ, những nguyên nhân phổ biến gồm thiếu máu bất sản, một bệnh lý hiếm gặp khiến tủy xương ngừng sản xuất tế bào máu mới, hoặc các bệnh ung thư như bạch cầu, u lympho phá hủy tế bào gốc tạo máu. Ngoài ra, việc điều trị ung thư bằng hóa trị, xạ trị, lạm dụng rượu bia, thiếu vitamin B12 và folate, nhiễm virus (như viêm gan C, HIV) hay tiếp xúc hóa chất độc hại như thuốc trừ sâu, benzen cũng có thể làm giảm khả năng sản sinh tiểu cầu.
Cơ thể phá hủy tiểu cầu quá nhanh
Không ít trường hợp, tủy xương vẫn hoạt động bình thường nhưng số lượng tiểu cầu vẫn giảm do cơ thể phá hủy chúng quá sớm. Các chuyên gia cho biết, phụ nữ mang thai đôi khi bị giảm tiểu cầu nhẹ trong giai đoạn cuối thai kỳ. Tuy nhiên, giảm tiểu cầu miễn dịch lại là tình trạng nghiêm trọng hơn, thường gặp ở người mắc lupus hoặc viêm khớp dạng thấp. Bên cạnh đó, một số bệnh lý như ban xuất huyết giảm tiểu cầu huyết khối, đông máu nội mạch lan tỏa, hội chứng tăng urê huyết tán huyết hay nhiễm trùng máu nặng cũng khiến cơ thể sử dụng và tiêu hủy tiểu cầu với tốc độ nhanh bất thường.
Thuốc và phẫu thuật cũng có thể là “thủ phạm”
Một số loại thuốc như heparin, quinine, kháng sinh nhóm sulfa, thuốc chống co giật hoặc thuốc điều trị tim mạch có thể gây tác dụng phụ làm giảm tiểu cầu. Trong các ca phẫu thuật tim hoặc truyền máu, tiểu cầu còn có thể bị phá hủy khi đi qua van nhân tạo hoặc máy móc hỗ trợ tuần hoàn. Những yếu tố này nếu kéo dài có thể khiến bệnh nhân gặp tình trạng giảm tiểu cầu mãn tính.
Các chuyên gia khuyến cáo, tiểu cầu thấp nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể gây biến chứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng khi xảy ra chảy máu não hay xuất huyết nội tạng. Vì vậy, khi thấy cơ thể dễ bầm tím, chảy máu cam hoặc máu chân răng thường xuyên, người bệnh nên đến cơ sở y tế kiểm tra sớm để xác định nguyên nhân và được điều trị đúng cách.
Thảo Hà (Tổng hợp)