Giá thuốc bị siết từ khâu kê khai đến bán lẻ

Giá thuốc bị chặn từ trước khi bán ra thị trường

Theo ông Nguyễn Thành Lâm, thuốc là mặt hàng chịu sự quản lý bằng pháp luật từ chất lượng đến giá bán trong suốt chuỗi cung ứng và vòng đời sản phẩm. Từ sản xuất, nhập khẩu đến bán buôn, bán lẻ, mỗi khâu đều gắn với những điều kiện kinh doanh dược cụ thể.

Cơ sở sản xuất phải đáp ứng tiêu chuẩn GMP, đơn vị nhập khẩu phải đạt tiêu chuẩn GSP, bán buôn theo tiêu chuẩn GDP và bán lẻ theo tiêu chuẩn GPP. Các cơ sở kinh doanh cũng phải có giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược.

Với giá thuốc, cơ chế quản lý đã được đặt ra từ khi Luật Dược được ban hành năm 2005. Theo quy định hiện hành, nhà sản xuất, nhập khẩu phải công bố giá bán buôn tối đa trước khi đưa thuốc ra thị trường.

Mức giá này được kiểm soát trên cơ sở so sánh với giá trúng thầu thực tế. Nếu giá công bố vượt quá 30% giá trúng thầu thực tế, cơ quan quản lý nhà nước sẽ can thiệp.

Theo lãnh đạo Cục Quản lý dược, cơ chế này giúp ngăn việc doanh nghiệp đưa ra mức giá quá cao ngay từ đầu. Giá công bố còn được đặt trong tương quan với mặt bằng giá của các sản phẩm tương tự đã được công khai.

Từ năm 2010-2011, Bộ Y tế đã công khai giá kê khai, giá công bố và giá trúng thầu trên Cổng thông tin điện tử của Bộ. Việc công khai dữ liệu được xem là một lớp kiểm soát đối với thị trường thuốc.

Tuy nhiên, giá thuốc không chỉ được kiểm soát ở khâu đầu vào. Khi thuốc đi tiếp xuống hệ thống phân phối, mỗi tầng lại chịu những quy định riêng.

Đối với cơ sở bán buôn, thuốc phải được niêm yết giá và kê khai giá bán buôn theo Luật Giá. Cơ sở bán buôn không được bán cao hơn giá đã công bố, niêm yết hoặc kê khai.

Ở khâu bán lẻ, nhà thuốc phải niêm yết giá; một số thuốc thuộc danh mục kê khai thuốc thiết yếu phải kê khai giá và nhà thuốc trong khuôn viên cơ sở y tế phải áp dụng thặng số bán lẻ theo quy định.

Mức thặng số bán lẻ tại các nhà thuốc bệnh viện được khống chế tối đa 2%, 5% hoặc 15%, tùy giá trị thuốc. Theo ông Lâm, cơ chế này giúp kiểm soát giá thuốc đến tay người bệnh tại các cơ sở bán lẻ trong bệnh viện.

Nhưng thị trường bán lẻ chỉ là một mắt xích. Với thuốc sử dụng trong cơ sở y tế, đặc biệt những thuốc được bảo hiểm y tế thanh toán, giá còn chịu sự chi phối của cơ chế mua sắm, đấu thầu.

Thuốc đưa vào cơ sở y tế thông qua mua sắm được thực hiện theo Luật Đấu thầu, với các hình thức như đàm phán giá cấp quốc gia, đấu thầu tập trung cấp quốc gia và đấu thầu tập trung cấp địa phương.

Theo lãnh đạo Cục Quản lý dược, hệ thống quy định hiện nay tạo nhiều lớp kiểm soát đối với thuốc sử dụng trong cơ sở y tế. Ông dẫn đánh giá của các tổ chức quốc tế như IMS cho rằng giá thuốc điều trị tại Việt Nam thuộc nhóm thấp nhất trong khu vực ASEAN.

Thuốc chưa có hàng, không còn được kê khai giá

Những vụ việc bị phát hiện qua thanh tra, kiểm tra và điều tra hình sự cũng đặt ra yêu cầu rà soát lại những khoảng trống trong quản lý. Theo ông Nguyễn Thành Lâm, Bộ Y tế đang phối hợp với các bộ, ngành đề xuất bổ sung quy định để kiểm soát giá thuốc chặt hơn.

Một trong những nội dung được đưa vào dự thảo sửa đổi Nghị định 163/2025/NĐ-CP là thời điểm doanh nghiệp được kê khai giá bán buôn tối đa.

Trước đây, cơ sở sản xuất, nhập khẩu phải công bố giá trước khi đưa thuốc ra lưu hành để Bộ Y tế công khai. Tuy nhiên, quy định chưa xác định rõ thời điểm phải kê khai, dẫn đến tình trạng có đơn vị đã ký hợp đồng với đối tác nước ngoài và kê khai giá khi thuốc chưa thực sự có mặt trên thị trường.

Theo Bộ Y tế, có trường hợp hàng chưa nhập về hoặc hoạt động thương mại sau đó không còn được thực hiện, nhưng mức giá đã được công khai.

Dự thảo vì thế đưa ra cách tiếp cận khác: chỉ sau khi thuốc được sản xuất lô đầu tiên hoặc nhập khẩu lô đầu tiên, tức xác định sản phẩm đã thực sự có mặt trên thị trường, doanh nghiệp mới kê khai giá trước khi bán.

Quy định này hướng tới việc gắn thông tin giá với một giao dịch và sản phẩm thực tế, thay vì để mức giá được hình thành từ những giao dịch dự kiến.

Cùng với việc siết thời điểm kê khai, Bộ Y tế cũng tính tới việc kiểm soát cách doanh nghiệp hình thành mức giá bán buôn. Đây là khâu có ý nghĩa trực tiếp đối với hoạt động hậu kiểm.

Giá bán buôn phải “nói được” căn cứ hình thành

Theo phương án được Bộ Y tế đưa ra, hậu kiểm giá thuốc sẽ không chỉ dừng ở việc xem doanh nghiệp có niêm yết, kê khai đúng quy định hay không. Cơ quan quản lý sẽ hướng dẫn phương pháp xác định mức giá bán buôn dự kiến.

Về nguyên tắc, doanh nghiệp phải xác định các yếu tố cấu thành giá, gồm chi phí đầu vào, giá vốn, những chi phí liên quan và lợi nhuận dự kiến. Các căn cứ này phải được doanh nghiệp giải trình khi cơ quan quản lý yêu cầu.

Hồ sơ, tài liệu liên quan đến việc xác định và kê khai giá cũng phải được lưu giữ để phục vụ thanh tra, kiểm tra và giám sát.

Bộ Y tế dự kiến ban hành thông tư hướng dẫn phương pháp xác định mức giá bán buôn tối đa. Khi đó, doanh nghiệp sẽ có căn cứ cụ thể hơn để xây dựng và giải trình mức giá kê khai.

Điểm thay đổi này cho thấy quản lý giá đang được đặt vào cả quá trình hình thành giá, thay vì chỉ kiểm tra con số cuối cùng được doanh nghiệp công bố.

Một vấn đề khác được Bộ Y tế xử lý là khoảng thời gian giữa lúc doanh nghiệp nộp hồ sơ và lúc giá được công khai trên Cổng thông tin của Bộ.

Xóa 7 ngày trễ trong công khai giá thuốc

Theo quy định hiện tại, sau khi tiếp nhận hồ sơ, Bộ Y tế có 7 ngày để thực hiện thủ tục công khai. Trong khi đó, thời điểm doanh nghiệp được bán hàng được tính từ khi có phiếu tiếp nhận hồ sơ.

Khoảng thời gian này tạo ra độ trễ giữa thời điểm doanh nghiệp có thể bán hàng và thời điểm thông tin giá xuất hiện công khai trên hệ thống.

Phương án mới được đưa ra theo hướng công khai giá ngay khi doanh nghiệp nộp hồ sơ và nhận phiếu tiếp nhận từ Bộ Y tế. Việc này được thực hiện trên hệ thống dịch vụ công trực tuyến của Cục Quản lý dược.