Hà thủ ô đỏ từ lâu được sử dụng trong y học cổ truyền với nhiều công dụng như hỗ trợ nhuận tràng, bổ can thận, bổ huyết. Tuy nhiên, đây là vị thuốc cần được chế biến đúng cách trước khi dùng đường uống, nếu sử dụng không đúng có thể gây rối loạn tiêu hóa.
Hà thủ ô đỏ là gì?
Hà thủ ô đỏ, còn gọi là giao đằng hoặc dạ hợp, là rễ của cây Polygonum multiflorum Thunb., hiện được gọi là Fallopia multiflora, thuộc họ Rau răm. Đây là loại dây leo sống nhiều năm, thân xoắn vào nhau, thường mọc ở các tỉnh miền núi phía Bắc và một số khu vực miền Trung.
Phần rễ sau khi đào thường có hình quăn queo, giống củ khoai lang. Vị thuốc có màu đỏ nâu đặc trưng, vì vậy được gọi là hà thủ ô đỏ để phân biệt với hà thủ ô trắng.
Điểm đáng lưu ý là hà thủ ô đỏ không nên dùng sống làm thuốc uống. Theo tài liệu y học cổ truyền, dược liệu cần được chế biến trước khi sử dụng nhằm giảm vị chát và thay đổi đặc tính của vị thuốc.
Vì sao hà thủ ô đỏ phải chế biến?
Hà thủ ô đỏ chứa các nhóm hoạt chất như anthranoid và tannin. Anthranoid có thể làm tăng nhu động ruột, trong khi tannin có tính se. Hai nhóm chất này có tác động khác nhau lên đường tiêu hóa.
Trong phương pháp chế biến truyền thống, hà thủ ô thường được ngâm với nước vo gạo, sau đó nấu hoặc đồ với đậu đen, thái mỏng rồi phơi khô. Hà thủ ô sau chế thường có màu nâu tím, vị bùi và giảm đáng kể vị chát.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân không nên tự ý sử dụng hà thủ ô chưa qua chế biến hoặc tự phối hợp với nhiều loại dược liệu khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Những công dụng thường được nhắc đến
Theo y học cổ truyền, hà thủ ô đỏ đã qua chế có vị đắng, chát, tính ấm, được quy vào kinh can và thận. Vị thuốc này thường được sử dụng với mục đích bổ can thận, bổ huyết và hỗ trợ nhuận tràng.
Một số tài liệu cũng ghi nhận các nghiên cứu thực nghiệm về tác dụng chống oxy hóa, ảnh hưởng đến chuyển hóa lipid và một số tác dụng sinh học khác của hà thủ ô. Tuy nhiên, các kết quả thực nghiệm không đồng nghĩa với việc có thể tự dùng hà thủ ô để điều trị bệnh ở người.
Hà thủ ô cũng thường được nhắc đến trong các bài thuốc dân gian nhằm hỗ trợ tình trạng tóc bạc sớm. Tuy nhiên, tóc bạc có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau nên không nên xem hà thủ ô là phương pháp điều trị duy nhất.
Dùng hà thủ ô cần lưu ý gì?
Hà thủ ô là dược liệu có tác dụng dược lý, vì vậy việc sử dụng cần đúng dạng bào chế, liều lượng và đối tượng. Đặc biệt, không nên tự mua hà thủ ô sống về ngâm rượu hoặc sắc uống khi chưa biết rõ nguồn gốc và cách chế biến.
Người đang điều trị bệnh hoặc sử dụng thuốc thường xuyên nên trao đổi với bác sĩ, thầy thuốc y học cổ truyền trước khi dùng. Việc lựa chọn đúng dược liệu, chế biến đúng quy trình và sử dụng phù hợp là yếu tố quan trọng để hạn chế nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn.
Thảo Hà (Tổng hợp)